عمل بینی یا رینوپلاستی، جراحی بازآرایی استخوان، غضروف و بافت نرم بینی برای بهبود تناسب چهره و در بسیاری موارد اصلاح راه تنفس است. نتیجهی این جراحی معمولاً طی چند ماه شکل میگیرد و فرم نهایی تا حدود یک سال تثبیت میشود؛ بنابراین انتخاب جراح متخصص و داشتن انتظارات واقعبینانه، دو عاملی هستند که بیش از هر چیز دیگری کیفیت نتیجه را تعیین میکنند. در این راهنمای «صفر تا صد» با انواع مدل، مراحل جراحی، دورهی نقاهت، عوارض احتمالی و مراقبتهای پس از عمل به زبان ساده آشنا میشوید.
💬 از تجربه دکتر احسان شفیعی:
«خیلی از مراجعانم تصور میکنند بینی مثل خمیر بازی یا دفتر نقاشی است و هر شکلی که در ذهن دارند روی بینیشان قابل اجراست. در جلسه مشاوره با توضیح علمی کمک میکنم این نگاه واقعبینانه شود؛ چون هر بینی چارچوب و ساختار خودش را دارد و نتیجه عمل باید بر اساس همان ساختار طراحی شود.»
یادداشت پزشک: این مطلب جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین معاینه و مشاورهی حضوری نیست. تصمیمگیری نهایی دربارهی عمل بینی باید پس از بررسی ساختار آناتومیک صورت شما توسط جراح انجام شود.
— بازبینی علمی: دکتر احسان شفیعی، متخصص جراحی فک و صورت و رینوپلاستی
عمل بینی چیست و چرا انجام میشود؟
عمل بینی جراحیای است که فرم و گاهی عملکرد بینی را تغییر میدهد؛ هدف آن میتواند زیبایی (تناسب بینی با اجزای چهره)، اصلاح عملکرد (بازکردن راه تنفس و اصلاح انحراف تیغه)، یا هر دو باشد. جراح با دسترسی به اسکلت زیرین بینی، برجستگی روی پل (قوز) را کاهش میدهد، نوک افتاده یا پهن را ظریف میکند و در صورت نیاز با پیوند غضروف، ساختار را تقویت میکند.
تعریف پزشکی رینوپلاستی
رینوپلاستی به معنای «بازسازی فرم بینی» است و یکی از پرتکرارترین جراحیهای زیبایی صورت در جهان به شمار میرود. طبق راهنمای رسمی انجمن جراحان پلاستیک آمریکا (ASPS)، این جراحی به دو شیوهی «باز» و «بسته» انجام میشود و در بسیاری از موارد از غضروف خود بیمار (اغلب غضروف تیغهی میانی) برای پیوند استفاده میشود.
چه کسانی کاندید این عمل هستند؟
کاندید مناسب عمل بینی کسی است که رشد صورتش کامل شده، سلامت عمومی خوبی دارد، سیگاری نیست یا آمادهی ترک موقت آن است، و مهمتر از همه انتظارات منطقی دارد. طبق صفحهی راهنمای کلینیک کلیولند، بهترین نتیجه زمانی به دست میآید که فرد برای «دلایل خودش» و با آگاهی از محدودیتهای جراحی تصمیم بگیرد، نه به خاطر فشار دیگران.
تفاوت جراحی بینی استخوانی و گوشتی (مهمترین فاکتور در نتیجه)
تفاوت بینی استخوانی و گوشتی، پیش از هر تصمیم دیگری تعیین میکند که نتیجهی عمل بینی شما چه مسیری طی خواهد کرد. در بینی استخوانی، ضخامت پوست کم و ساختار استخوانی-غضروفی مشخص است؛ همین باعث میشود ظرافت و تعریف نوک سریعتر دیده شود اما احتمال کبودی پس از عمل بیشتر باشد. در بینی گوشتی، پوست ضخیم و غدد چربی فعالاند؛ نتیجه طبیعیتر جلوه میکند ولی تورم نهایی دیرتر فروکش میکند و صبر بیشتری میطلبد.
اگر ساختار بینی شما استخوانی است و قوز برجسته دارید، مسیر اختصاصی آن را در راهنمای جراحی بینی استخوانی و روش از بین بردن قوز بینی استخوانی دنبال کنید. اگر پوست ضخیم و بینی گوشتی دارید، جزئیات تخصصی آن در راهنمای عمل بینی گوشتی و بهترین مدل بینی گوشتی و پهن آمده است.
چه کسانی کاندید جراحی نیستند؟
همهی متقاضیان عمل بینی کاندید مناسب نیستند؛ شناختن این موارد به اندازهی خود جراحی مهم است. رد یا بهتعویقانداختن عمل در گروههای زیر، تصمیمی محافظهکارانه و به نفع بیمار است.
افرادی با انتظارات غیرواقعبینانه
کسی که دنبال «بینی یک فرد مشهور» روی چهرهی خودش است یا انتظار دارد جراحی کل زندگیاش را تغییر دهد، معمولاً از نتیجهی فنی خوب هم راضی نمیشود. هماهنگی انتظار با واقعیت آناتومیک، بخشی از مشاورهی درست است.
افراد مبتلا به اختلال بدریختانگاری بدن (BDD)
در اختلال بدریختانگاری، فرد نقصی جزئی یا خیالی را بسیار بزرگ میبیند. جراحی این مشکل روانشناختی را حل نمیکند و اغلب به نارضایتی مکرر و درخواست عملهای مجدد منجر میشود؛ ارجاع به رواندرمانگر مقدم بر جراحی است.
بیماران با بیماریهای خاص یا اختلال در ترمیم زخم
بیماریهای خودایمنی، اختلالات انعقادی و مشکلات کنترلنشده مانند دیابت ناپایدار میتوانند ترمیم را مختل و ریسک را بالا ببرند. این موارد باید پیش از عمل ارزیابی و پایدار شوند.
سیگاریهای سنگین یا مصرفکنندگان مداوم الکل
نیکوتین جریان خون پوست را کاهش میدهد و ترمیم را کند میکند. جراح معمولاً قطع سیگار را برای مدتی پیش و پس از عمل الزامی میداند.
افراد با پوست بسیار ضخیم یا غضروف بسیار ضعیف
پوست بسیار ضخیم، تعریف نوک بینی را محدود میکند و غضروف ضعیف، پایداری ساختار را کاهش میدهد. اینها لزوماً مانع عمل نیستند، اما انتظار نتیجه را واقعبینانهتر میکنند.
کسانی که رشد صورتشان کامل نشده است
عمل بینی معمولاً پیش از پایان رشد اسکلت صورت (حدوداً اواخر نوجوانی) توصیه نمیشود، مگر در موارد عملکردی ضروری.
روشهای متفاوت عمل بینی — باز، بسته یا غیرجراحی
عمل بینی به سه شکل اصلی انجام میشود: رینوپلاستی باز، رینوپلاستی بسته و اصلاح غیرجراحی با تزریق. انتخاب روش به پیچیدگی کار، ساختار بینی و قضاوت جراح بستگی دارد.
رینوپلاستی باز (Open)
در روش باز، یک برش کوچک روی ستونک بینی (بافت بین دو سوراخ) زده میشود تا جراح دید کامل به ساختار داشته باشد. این روش برای اصلاحات پیچیده و جراحی مجدد مناسب است و کنترل بیشتری میدهد؛ در مقابل، تورم اولیهی نوک ممکن است کمی بیشتر و دیرتر رفع شود.
رینوپلاستی بسته (Closed)
در روش بسته، تمام برشها داخل بینی پنهاناند و اثر خارجی باقی نمیماند. برای اصلاحات سبکتر گزینهی خوبی است. برای مقایسهی دقیق مزایا و معایب این دو، راهنمای تفاوت رینوپلاستی باز و بسته را بخوانید.
اصلاح غیرجراحی و لیزر — محدود به تغییرات جزئی
با تزریق ژل میتوان فرورفتگیهای کوچک را پُر و پروفایل را نرم کرد، اما نمیتوان بینی را «کوچک» کرد یا استخوان را برداشت. دربارهی تبلیغات «کوچککردن بینی با لیزر» و مرز واقعیت و اغراق، راهنمای کوچک کردن بینی با لیزر؛ واقعیت یا دروغ پاسخ صریح میدهد.
انواع مدلهای عمل بینی؛ کدام فرم مناسب چهرهی شماست؟
مدل بینی باید با زوایای چهره، جنسیت و ساختار پوست فرد هماهنگ باشد، نه یک قالب ثابت برای همه. بهطور کلی مدلها را میتوان در طیفی از «فانتزی» (شیبدار و سربالا) تا «طبیعی» (با حفظ خطوط اصلی چهره) دستهبندی کرد.
مدل فانتزی زاویهی سربالاتر و نوک برجستهتری دارد و بیشتر برای پوستهای نازک مناسب است؛ مدل نیمهفانتزی حد میانی است و مدل طبیعی، خطوط اصیل بینی را حفظ میکند. یک اشتباه رایج این است که فرد صرفاً براساس عکس یک مدل خاص تصمیم میگیرد، بدون توجه به اینکه آن فرم روی ساختار استخوان و ضخامت پوست او اصلاً قابل اجرا و پایدار هست یا نه.
معیار درست، هماهنگی فرم با قد صورت، برجستگی گونه و زاویهی پیشانی است. تفاوت دقیق این مدلها را در راهنمای تفاوت عمل بینی فانتزی و نیمهفانتزی بخوانید. نکتهی مهم این است که مدل فانتزی افراطی روی پوست ضخیم اغلب نتیجهی ناپایدار میدهد؛ عواقب بلندمدت آن در عوارض عمل بینی فانتزی در درازمدت بررسی شده است.
برای شناخت دقیقتر انواع بینی، مقالهی تفاوت بینی طبیعی و استخوانی را بخوانید.
زاویهی تخصصی جراح فک و صورت (Information Gain): بینی هیچگاه بهتنهایی دیده نمیشود؛ چانه و فک زیرین در ادراک اندازهی بینی نقش مستقیم دارند. یک چانهی عقبرفته، بینی کاملاً طبیعی را بزرگتر نشان میدهد. به همین دلیل ارزیابی پروفایل و زاویهی نازولبیال، نه فقط خود بینی، بخشی از طراحی درست عمل است. توضیح بیشتر این نگاه در چرا جراحی فک و صورت برای عمل بینی اهمیت دارد آمده است.
مراحل عمل بینی — از مشاوره تا اتاق عمل
عمل بینی یک رویداد نیست، یک فرایند است که از مشاوره آغاز و تا ماهها پس از جراحی ادامه دارد. آشنایی قبلی با این مراحل، اضطراب روز عمل را کم میکند.
مشاوره و معاینهی اولیه
جراح ساختار استخوان، غضروف و ضخامت پوست را بررسی میکند، عکسهای استاندارد میگیرد و انتظارات را با واقعیت هماهنگ میکند. این جلسه، مهمترین مرحله برای تصمیم درست است.
آمادهسازی پیش از عمل
قطع داروهای رقیقکنندهی خون طبق دستور پزشک، توقف سیگار، و انجام آزمایشهای لازم در این مرحله انجام میشود.
روز عمل
جراحی معمولاً چند ساعت طول میکشد و اغلب بهصورت سرپایی و با بیهوشی عمومی یا آرامبخشی وریدی انجام میشود. بیشتر بیماران همان روز مرخص میشوند.
مراقبتهای بلافاصله پس از جراحی
اسپلینت (آتل روی بینی) و گاهی تامپون برای چند روز نگه داشته میشود، سر باید بالا نگه داشته شود و از فشار به بینی پرهیز شود.
آیا عمل بینی درد دارد؟ دربارهی بیهوشی و کنترل درد
عمل بینی زیر بیهوشی انجام میشود، پس در حین جراحی دردی احساس نمیکنید؛ آنچه مهم است، مدیریت درد و فشار روزهای اول است. طبق راهنمای رینوپلاستی کلینیک مایو (Mayo Clinic)، بسته به پیچیدگی کار، جراح میان بیهوشی عمومی و آرامبخشی وریدی همراه با بیحسی موضعی انتخاب میکند و این تصمیم را در مشاوره با شما در میان میگذارد.
بیشتر بیماران درد را «قابلتحمل» توصیف میکنند؛ حس غالب روزهای نخست، گرفتگی و پُری بینی بهخاطر تورم و تامپون است، نه درد تیز. این ناراحتی معمولاً با مسکنهای ساده کنترل میشود و طی چند روز افت میکند. اگر بینی استخوانی قوزدار دارید، احتمال کبودی و ورم اطراف چشم در این مرحله بیشتر است؛ این کاملاً طبیعی است و به معنای مشکل نیست.
دورهی نقاهت و زمانبندی نتیجهی نهایی
دورهی نقاهت عمل بینی مرحلهای است که بیشترین صبر را میطلبد، چون فرم نهایی بهتدریج و در طول ماهها ظاهر میشود. آگاهی از این زمانبندی، از نگرانیهای بیهوده جلوگیری میکند.
هفتهی اول تا ۲–۳ ماه
طبق راهنمای کلینیک کلیولند، تورم و کبودی معمولاً طی ۴ تا ۶ هفته بهبود محسوس مییابد و پس از حدود ۳ ماه بخش بزرگی از تورم فروکش میکند. کبودی دور چشم بهویژه در بینی استخوانی شایعتر است؛ مدیریت آن در کبودی بعد از عمل بینی استخوانی توضیح داده شده است.
جزئیات کامل مراقبتهای بعد از جراحی بینی طبیعی را در مقالهی اختصاصی ببینید.
۶ ماه تا یک سال و تثبیت نتیجه
تعریف نهایی نوک بینی، بهویژه در پوست ضخیم، ممکن است تا یک سال طول بکشد. مراقبتهای این دوره، بهخصوص در بینی گوشتی، در مراقبت بعد از عمل بینی گوشتی بهتفصیل آمده است.
برنامهی تغذیهی دورهٔ نقاهت را در بعد از عمل بینی چی بخوریم بخوانید.
خطرات و عوارض احتمالی عمل بینی
مثل هر جراحی، عمل بینی هم عوارض عمومی و اختصاصی خود را دارد؛ شناخت آنها به شما کمک میکند علائم خطر را زودتر تشخیص دهید. بیشتر عوارض نادر و قابل مدیریتاند، بهویژه وقتی جراحی باتجربه و مراقبت درست در کنار هم باشند.
عوارض عمومی
خونریزی، عفونت، واکنش به بیهوشی و کبودی گسترده در دستهی عوارض عمومی جراحی قرار میگیرند و با رعایت دستورها به حداقل میرسند.
برای تشخیص علائم عادی از هشدار، مشکلات بعد از عمل بینی طبیعی را مرور کنید.
عوارض اختصاصی رینوپلاستی
بینظمی جزئی سطح بینی، انحراف خفیف، مشکل موقت تنفس، بیحسی گذرای نوک و در موارد نادر نیاز به جراحی اصلاحی از عوارض اختصاصی این عملاند. یکی از عوارض کمگفتهشده، «چسبندگی داخلی» یا اسکار بینی است که در پوستهای ضخیم شایعتر است و میتواند تعریف نوک را کاهش دهد؛ مدیریت آن گاهی به تزریق کورتون موضعی نیاز دارد. انتخاب مدل نامتناسب با پوست، ریسک نارضایی بلندمدت را بالا میبرد، و همین است که اهمیت مشاورهی صادقانه را پیش از هر تصمیمی برجسته میکند.
رینوپلاستی اصلاحی (عمل مجدد) چیست و چرا دشوارتر است؟
رینوپلاستی اصلاحی، جراحی دوباره روی بینیای است که قبلاً عمل شده و نتیجهی آن رضایتبخش نبوده یا دچار عارضه شده است. این نوع جراحی بهمراتب پیچیدهتر از عمل اولیه است، چون بافت اسکار (جوشگاه) طبیعی ساختار را تغییر داده و غالباً بخشی از غضروف حمایتی در عمل قبلی برداشته شده است.
در بسیاری از موارد، جراح ناچار است غضروف را از جای دیگری مثل گوش یا دنده پیوند بزند تا ساختار را بازسازی کند. همین موضوع نشان میدهد چرا انتخاب جراح درست در همان عمل اول اهمیت حیاتی دارد: هزینهی واقعی یک نتیجهی بد، فقط پول نیست؛ زمان، ریسک و دشواری ترمیم مجدد هم هست. اگر به فکر عمل اصلاحی هستید، صبر تا فروکش کامل تورم عمل قبلی (دستکم یک سال) معمولاً ضروری است.
چه زمانی درد و تورم پس از عمل بینی طبیعی نیست؟
بیشتر درد و تورم پس از عمل بینی طبیعی است، اما برخی علائم نیاز به مراجعهی فوری دارند. اگر هر یک از موارد زیر را دیدید، بدون معطلی با جراح تماس بگیرید.
خونریزی مداوم یا شدید
خونریزی مختصر در روزهای اول عادی است، اما خونریزی شدید و بندنیامدنی غیرطبیعی است.
درد شدید و روبهافزایش
دردی که بهجای کاهش، روزبهروز بدتر میشود میتواند نشانهی عارضه باشد.
تب بالای ۳۸ درجه یا لرز
تب پایدار میتواند نشانهی عفونت باشد و باید جدی گرفته شود.
ترشح بدبو یا چرکی
ترشح چرکی از داخل بینی یا محل بخیه، از علائم هشدار عفونت است.
تغییر رنگ غیرطبیعی پوست
سیاهشدن یا رنگپریدگی نقطهای پوست بینی نیاز به بررسی فوری دارد.
تورم نامتقارن یا ناگهانی یکطرفه
تورم ناگهانی یک سمت میتواند نشانهی تجمع خون (هماتوم) باشد.
نکات مهم پیش از جراحی — آمادهشدن برای بهترین نتیجه
آمادگی درست پیش از عمل بینی، بخشی از نتیجهی خوب را از قبل تضمین میکند. مهمترین قدم، انتخاب جراح بورد-گواهی و باتجربه است. طبق توصیهی ASPS برای انتخاب جراح، گواهی تخصصی معتبر و تجربهی منظم جراح در همین عمل، تعیینکننده است.
برای انتخاب آگاهانه، راهنمای چگونه بهترین جراح بینی را انتخاب کنیم، مطلب بهترین جراح بینی در تهران و صفحهی دربارهی دکتر احسان شفیعی میتوانند کمککننده باشند. علاوه بر این، پرسیدن سؤالات درست در جلسهی مشاوره، دیدن نمونهکارهای واقعی جراح روی بینیهایی شبیه بینی خودتان، و صداقت او دربارهی محدودیتها، سه معیار کلیدیاند. سؤالهایی که ارزش پرسیدن دارند: «چند سال است این عمل را انجام میدهید؟»، «نرخ عمل اصلاحی شما چقدر است؟»، «برای ساختار بینی من چه روشی پیشنهاد میدهید و چرا؟». یک جراح حرفهای از این پرسشها استقبال میکند و پاسخهای شفاف میدهد؛ طفرهرفتن یا وعدههای اغراقآمیز، خودش یک علامت هشدار است.
تفاوت عمل بینی مردانه و زنانه
هدف عمل بینی در مردان و زنان یکسان نیست و همین تفاوت، طراحی جراحی را عوض میکند. در بینی مردانه معمولاً پل صافتر و زاویهی نزدیک به ۹۰ درجه حفظ میشود تا مردانگی چهره از بین نرود؛ در بینی زنانه زاویهی کمی سربالاتر و خطوط ظریفتر مطلوب است. برداشتن افراطی قوز در آقایان میتواند چهره را غیرطبیعی کند؛ اعتدال، اصل طلایی هر دو گروه است.
مراقبتهای بعد از عمل — چگونه نتیجه را تثبیت کنیم
مراقبت درست پس از عمل بینی به اندازهی خود جراحی در نتیجهی نهایی اثر دارد. رعایت منظم دستورها، فرق میان یک نتیجهی خوب و یک نتیجهی عالی است.
در هفتههای اول
سر را بالا نگه دارید، از خمشدن و بلندکردن اجسام سنگین پرهیز کنید، به اسپلینت دست نزنید و رژیم کمنمک و نرم داشته باشید تا احتباس مایع و تورم کمتر شود.
ماه اول تا سه ماه
فعالیت سبک بهتدریج آزاد میشود، اما ورزش سنگین باید ۴ تا ۶ هفته به تعویق بیفتد. از قرار دادن عینک روی پل بینی تا اجازهی جراح خودداری کنید.
محافظت بلندمدت
استفاده از ضدآفتاب روی پوست در حال ترمیم و پرهیز از ضربه، به تثبیت نتیجه کمک میکند. صبوری در این مرحله، بهویژه در بینی گوشتی، بازده میدهد.
چه انتظاراتی منطقیاند؟ واقعیتهایی که باید بدانید
منطقیترین انتظار از عمل بینی، «بینی متناسب با چهرهی خودتان» است، نه بینی کس دیگر. بینی خوب آن است که در نگاه اول جلب توجه نکند و چشمها را به چهره برگرداند. دقیقاً به همین دلیل است که نتیجهی یک عمل موفق، «طبیعی» به نظر میرسد نه «عملشده»؛ منطق این طبیعیبودن در چرا نتیجهی عمل بینی طبیعی به نظر میرسد توضیح داده شده است. تقارن کامل ریاضی در هیچ چهرهای وجود ندارد و انتظار آن، سرچشمهی بیشتر نارضایتیهاست.
هزینهی عمل بینی و عوامل مؤثر بر قیمت
هزینهی عمل بینی عدد ثابتی نیست و به تجربهی جراح، پیچیدگی عمل (اولیه یا اصلاحی)، نوع بیهوشی، تکنیک جراحی و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد. تفاوت قیمت یک جراح کمتجربه با یک جراح باسابقه، صرفاً یک اختلاف عددی نیست؛ بازتاب سالها تجربه، نرخ پایینتر عمل اصلاحی و پیشبینیپذیری نتیجه است. ارزانترین گزینه معمولاً پرهزینهترین انتخاب در بلندمدت است، چون جراحی اصلاحی هم دشوارتر است و هم گرانتر.
برای بررسی دقیق قیمتها و عوامل آن، راهنمای هزینهی عمل بینی و رینوپلاستی در تهران و هزینهی عمل بینی در تهران را ببینید. اگر به دنبال گزینههای اقتصادیتر هستید، دو مطلب هزینهی جراحی بینی با بیحسی موضعی و بیمه و اقساط عمل بینی به شما کمک میکنند.
خلاصه و جمعبندی
عمل بینی از صفر تا صد یعنی: شناخت نوع بینی (استخوانی/گوشتی)، انتخاب مدل متناسب با چهره، درک روش جراحی (باز/بسته)، آمادگی درست پیش از عمل، صبوری در دورهی نقاهت و مراقبت منظم پس از آن. مهمترین متغیری که در دست شماست، انتخاب جراح متخصص و داشتن انتظارات واقعبینانه است. اگر آمادهاید تصمیمی آگاهانه بگیرید، بهترین قدم بعدی یک مشاورهی تخصصی است تا ساختار صورت شما بهصورت اختصاصی بررسی شود.
⚠️ مهمترین نکته: انتظار واقعبینانه داشته باشید. بینی ایدهآل در ذهن شما، گاهی با ساختار بینی واقعی متفاوت است. یک جراح حرفهای، بهترین نتیجه ممکن را با توجه به شرایط شما به شما خواهد گفت.
سؤالات متداول
عمل بینی چقدر طول میکشد و با چه بیهوشیای انجام میشود؟
عمل بینی معمولاً چند ساعت طول میکشد، اغلب بهصورت سرپایی و با بیهوشی عمومی یا آرامبخشی وریدی انجام میشود و بیشتر بیماران همان روز مرخص میشوند.
نتیجهی نهایی عمل بینی کی مشخص میشود؟
بخش بزرگی از تورم طی ۴ تا ۶ هفته و سپس تا حدود ۳ ماه فروکش میکند، اما فرم نهایی و تعریف نوک — بهویژه در پوست ضخیم — ممکن است تا یک سال تثبیت شود.
تفاوت رینوپلاستی باز و بسته چیست؟
در روش باز یک برش کوچک روی ستونک بینی زده میشود و جراح دید کامل دارد (مناسب اصلاحات پیچیده)؛ در روش بسته همهی برشها داخل بینی پنهاناند و اثر خارجی نمیماند.
آیا با لیزر میتوان بینی را کوچک کرد؟
خیر؛ لیزر استخوان و غضروف را برنمیدارد و بینی را کوچک نمیکند. تزریق فقط فرورفتگیهای جزئی را اصلاح میکند و جایگزین جراحی نیست.
چه کسانی کاندید مناسب عمل بینی نیستند؟
افراد با انتظارات غیرواقعبینانه، مبتلایان به اختلال بدریختانگاری، سیگاریهای سنگین، افراد با بیماریهای کنترلنشده یا اختلال ترمیم زخم، و کسانی که رشد صورتشان کامل نشده است.
